3-free, 5-free, 10-free: wat de getallen op nagellak betekenen

Op steeds meer flesjes staat een getal met het woord free erachter: 5-free, 10-free, 12-free, 21-free. Het getal suggereert een schaal, alsof een 12-free lak veiliger is dan een 10-free. In werkelijkheid schrijft elk merk zijn eigen lijst, en de langste lijsten bevatten stoffen die in moderne nagellak nooit hebben gezeten.

Voor een koper in Nederland weegt nog iets anders mee. Een deel van die stoffen mag in de EU al niet in nagellak, ongeacht wat op het etiket staat. De getallen zeggen dus vooral iets over de markt waarvoor de lak is bedacht.

Wat betekent 10-free nagellak?

10-free nagellak is nagellak waarvan het merk verklaart dat tien met naam genoemde stoffen niet in de formule zitten. Welke tien, bepaalt het merk. Geen enkele toezichthouder definieert wat 5-free of 10-free inhoudt, en merken tellen vaak stoffen mee die in nagellak sowieso niet gebruikelijk waren (Label Lookout).

De lijst van het Amerikaanse merk Mooncat is een gangbaar voorbeeld van 10-free: dibutylftalaat, tolueen, formaldehyde, tosylamide/formaldehydehars, kamfer, ethyltosylamide, xyleen, parabenen, trifenylfosfaat en tert-butylhydroperoxide (Mooncat). Het Franse Manucurist noemt zich 12-free en zet daar onder meer ftalaten als groep bij (Manucurist).

Wat sluit elk getal uit?

De getallen bouwen op elkaar voort. De eerste drie stoffen zijn in alle lijsten gelijk. Daarna lopen de lijsten uiteen, en vanaf 10 verschillen ze per merk (Label Lookout; Mooncat).

Vanaf 12-free bestaat de winst vooral uit stoffen die in nagellak nooit hebben gezeten, zoals gluten of nonylfenolethoxylaat. Olive & June noemt zich 15-free, Pinkmask 13-free (Label Lookout). Het getal wordt dan een optelsom, geen maatstaf.

Waarom is een free-getal geen wettelijke norm?

Een free-claim is een marketingclaim, geen keurmerk. Geen wet schrijft voor welke stoffen erbij horen, geen instantie controleert de telling en geen laboratorium hoeft de afwezigheid te bevestigen voordat het getal op de doos mag. Twee merken met 10-free kunnen daardoor twee verschillende lijsten hanteren (Label Lookout).

De getallen zijn ontstaan in de Verenigde Staten, waar de cosmeticawetgeving weinig stoffen verbiedt en 3-free rond 2006 een onderscheidend argument was. In de EU is de situatie omgekeerd. Verordening (EG) nr. 1223/2009 verbiedt elke stof die als kankerverwekkend, mutageen of reproductietoxisch (CMR) is ingedeeld, tenzij een uitzondering is toegekend (EUR-Lex). Formaldehyde staat sinds 2019 in bijlage II (EUR-Lex), DBP al sinds 2004, en tolueen mag in nagelproducten tot 25 procent met een waarschuwing (EUR-Lex). Wie in Nederland een flesje koopt, koopt dus altijd minstens een lak zonder formaldehyde en DBP.

Wat zegt de EU over vrij-van-claims?

De EU heeft zes gemeenschappelijke criteria voor cosmeticaclaims vastgelegd in Verordening (EU) nr. 655/2013: naleving van de wet, waarheidsgetrouwheid, bewijs, eerlijkheid, billijkheid en een geïnformeerde keuze. Een technisch document van de Europese Commissie uit 2017, van toepassing sinds 1 juli 2019, werkt die criteria uit voor vrij-van-claims (Obelis).

Het document noemt drie soorten claims die niet door de toets komen: vrij van een stof die toch al verboden is, vrij van een stof die in dat producttype niet voorkomt, en claims die een toegestane stof in een kwaad daglicht stellen. De claim parabeenvrij wordt uitdrukkelijk als voorbeeld genoemd van wat niet mag (Obelis). De Britse brancheorganisatie CTPA voegt daaraan toe dat alle cosmetica in de EU veilig moet zijn, zodat een vrij-van-claim nooit mag suggereren dat het ene product veiliger is dan het andere (CTPA).

Een strikte lezing betekent dat 3-free op een fles in de EU al wringt: formaldehyde en DBP zijn verboden, dus de claim vertelt de koper niets nieuws. Merken die in de EU verkopen, printen het getal daarom vaak kleiner of laten het weg.

Welke stoffen doen er in de EU dan nog toe?

Drie stoffen uit de lijsten zijn in de EU toegestaan en komen nog voor. Tosylamide/formaldehydehars is een hechthars die sporen formaldehyde kan afgeven; sinds Verordening (EU) 2022/1181 moet op een product de vermelding "geeft formaldehyde af" staan als er meer dan 0,001 procent vrijkomt (EUR-Lex). Wie allergisch is voor formaldehyde, let op deze hars.

Trifenylfosfaat (TPHP) is een weekmaker die in de EU is toegestaan. Een studie van Duke University en de Environmental Working Group vond na het lakken een zes- tot zevenvoudige stijging van de afbraakstof DPHP in urine bij 26 deelnemers; chemicus Michelle Wong wijst erop dat de studie klein is en niet is herhaald (Lab Muffin). Kamfer is een toegestane weekmaker met een herkenbare geur die de huid kan irriteren.

Tolueen is het enige oplosmiddel uit de lijsten dat in de EU nog met een limiet is toegestaan. Het Wetenschappelijk Comité voor consumentenproducten oordeelde in 2008 dat tolueen tot 25 procent in nagelproducten veilig is, maar dat inademing door kinderen moet worden vermeden (SCCP). De meeste merken hebben het vervangen door butylacetaat en ethylacetaat.

Hoe controleer je een free-claim zelf?

Je hebt nodig: het flesje of de doos, de ingrediëntenlijst op de productpagina van de webshop en twee minuten.

1. Zoek de ingrediëntenlijst. In de EU moet die op de verpakking staan in de internationale naamgeving voor cosmetische ingrediënten (INCI), in afnemende volgorde van gewicht.
2. Zoek Toluene. Staat het erbij, dan is de lak geen 3-free en hoort er een waarschuwing voor volwassenen bij.
3. Zoek Tosylamide/Formaldehyde Resin en Camphor. Staan ze erbij, dan is de lak geen 5-free.
4. Zoek Triphenyl Phosphate. Dit is de weekmaker die de meeste lijsten pas bij 9- of 10-free uitsluiten.
5. Zoek het adres van de verantwoordelijke persoon in de EU. Ontbreekt dat, dan is de lak niet voor de Europese markt gemaakt en zeggen de EU-regels er niets over.
6. Vergelijk het getal op de doos met wat je vond. Klopt het niet, dan is de claim onjuist en kun je dat melden bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

India Anaïs print geen free-getal op het flesje. De ingrediëntenlijst staat volledig op de productpagina, en de formule voldoet aan Verordening (EG) nr. 1223/2009. De eerste editie is uitverkocht; de volgende editie is gepland voor het voorjaar van 2027.