De EU-cosmeticaverordening en nagellak: bijlagen, verantwoordelijke persoon en het TPO-verbod

Elk flesje nagellak dat in Nederland legaal wordt verkocht, valt onder dezelfde Europese wet als een dagcrème of een shampoo. Die wet bepaalt welke stoffen erin mogen, wie aansprakelijk is als er iets misgaat en wat er op het etiket moet staan.

Wie de regels kent, leest een etiket anders, begrijpt waarom een gellak in september 2025 uit de schappen verdween en weet wat een claim als vrij van formaldehyde in Europa nog betekent.

Wat is de cosmeticaverordening?

Verordening (EG) nr. 1223/2009 betreffende cosmetische producten is de Europese wet voor alle cosmetica die in de EU op de markt komt. Zij verving de Cosmeticarichtlijn 76/768/EEG uit 1976 en geldt sinds 11 juli 2013 volledig in alle lidstaten (EUR-Lex). Als verordening werkt zij rechtstreeks: Nederland hoefde haar niet om te zetten in eigen wetgeving.

Het uitgangspunt staat in artikel 3: een cosmetisch product moet veilig zijn voor de gezondheid bij normaal of redelijkerwijs te verwachten gebruik. In Nederland is het Warenwetbesluit cosmetische producten 2011 de nationale aanvulling, en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht en meldt onveilige producten aan het Europese waarschuwingssysteem (NVWA).

Nagellak, base coat, top coat, nagelriemolie, nagellakremover en gellak zijn allemaal cosmetische producten in de zin van de verordening. Een UV-lamp of een magneet is dat niet; die vallen onder de regels voor apparaten en algemene productveiligheid.

Wat staat er in de bijlagen?

De verordening werkt met lijsten in bijlagen. Die lijsten worden voortdurend bijgewerkt door de Europese Commissie op advies van het Wetenschappelijk Comité voor consumentenveiligheid (SCCS) (Europese Commissie).

Een stof die in geen enkele bijlage staat, is toegestaan zolang het product als geheel veilig is beoordeeld. Nitrocellulose, butylacetaat, ethylacetaat en trifenylfosfaat staan bijvoorbeeld nergens en mogen dus zonder specifieke limiet worden gebruikt.

Wie is de verantwoordelijke persoon?

Artikel 4 van de verordening eist dat elk cosmetisch product een verantwoordelijke persoon heeft die in de EU is gevestigd: de fabrikant, de importeur of een aangewezen bedrijf. Die persoon staat met naam en adres op de verpakking en is aansprakelijk voor de veiligheid, de etikettering en de melding van het product (Europese Commissie).

De verantwoordelijke persoon bewaart een productinformatiedossier met de volledige formule, de productiewijze en een veiligheidsrapport dat door een gekwalificeerde beoordelaar is opgesteld voordat het product op de markt komt. Dat rapport weegt elke stof in de formule af tegen de manier waarop het product wordt gebruikt: op de nagel, niet op de huid, met een bepaalde hoeveelheid per keer.

Voor de lezer betekent dit één ding: staat er geen EU-adres op de doos, dan is er geen verantwoordelijke persoon en is het product niet voor de Europese markt gemaakt. Dat komt vaak voor bij gellak van buitenlandse marktplaatsen.

Wat is de CPNP-melding?

De Europese notificatieportal voor cosmetische producten (CPNP) is de centrale database waarin de verantwoordelijke persoon elk product aanmeldt voordat het op de markt komt, zoals artikel 13 voorschrijft. Eén melding geldt voor de hele EU; een aparte nationale melding is niet meer nodig (Europese Commissie).

De melding bevat onder meer de productnaam, de categorie, de verantwoordelijke persoon, het land van eerste verkoop, de aanwezigheid van nanomaterialen en CMR-stoffen, en de formule in een vorm die vergiftigingencentra kunnen gebruiken. Toezichthouders zoals de NVWA en het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum hebben toegang; consumenten niet. De CPNP is geen goedkeuring: de Commissie beoordeelt de melding niet inhoudelijk, de verantwoordelijkheid blijft bij de melder.

Hoe raakt een stof verboden, en wat gebeurde er met TPO?

Artikel 15 van de verordening koppelt cosmetica aan de Europese indeling van chemische stoffen. Zodra een stof onder de CLP-verordening wordt ingedeeld als kankerverwekkend, mutageen of reproductietoxisch (CMR) van categorie 1A, 1B of 2, is zij in cosmetica verboden, tenzij een uitzondering wordt toegekend. De Commissie zet die verboden periodiek om in bijlage II via zogeheten omnibusverordeningen (Europese Commissie).

Zo verging het trimethylbenzoyldifenylfosfineoxide (TPO), de foto-initiator die gellak onder een lamp laat uitharden. Gedelegeerde Verordening (EU) 2024/197 deelde TPO in als reproductietoxisch categorie 1B, met ingang van 1 september 2025. Verordening (EU) 2025/877 van 12 mei 2025, de zevende CMR-omnibus, nam TPO op dezelfde datum op in bijlage II onder nummer 1731 (EUR-Lex). Er is geen uitverkoopperiode: vanaf 1 september 2025 mag een product met TPO niet meer worden verkocht of in een salon gebruikt.

Voor het monomeer hydroxyethylmethacrylaat (HEMA) koos de EU voor een beperking, niet voor een verbod. Verordening (EU) 2020/1682 zette HEMA en Di-HEMA trimethylhexyl dicarbamaat in bijlage III als nummers 313 en 314: alleen voor professioneel gebruik, met het opschrift "Alleen voor professioneel gebruik" en "Kan een allergische reactie veroorzaken", van toepassing sinds 3 juni 2021 voor het in de handel brengen en 3 september 2021 voor het aanbieden (EUR-Lex).

Wat betekent verboden in de EU in de praktijk?

De verordening kent twee momenten: in de handel brengen (de eerste keer dat een product in de EU beschikbaar komt) en op de markt aanbieden (elke verkoop of levering daarna, ook in een salon). Een verbod in bijlage II raakt beide. De Europese Commissie stelt in haar vragen en antwoorden over TPO dat een nagelstyliste een product met TPO vanaf 1 september 2025 niet meer bij klanten mag gebruiken, omdat dat gebruik in een commerciële activiteit geldt als op de markt aanbieden (Europese Commissie). De Nederlandse Cosmetica Vereniging meldt dat de NVWA dezelfde uitleg hanteert (NCV).

Voor een consument thuis ligt het anders. De verordening richt zich tot bedrijven, niet tot particulieren. Een flesje dat je voor de verboddatum kocht, mag je bezitten. Of je het wilt gebruiken is een eigen afweging, waarbij de reden voor het verbod, een CMR-indeling, zwaar weegt.

Producten die je zelf buiten de EU bestelt, vallen buiten het systeem: geen verantwoordelijke persoon, geen CPNP-melding, geen NVWA-toezicht. Formaldehyde, DBP en TPO kunnen daar gewoon in zitten. Wie in de EU koopt bij een verkoper met EU-adres, koopt binnen de regels.

Wat moet er op het etiket van nagellak staan?

Artikel 19 van de verordening schrijft voor wat op de verpakking staat. Je hebt nodig: het flesje, de doos en een loep, want bij 12 ml is de letter klein.

1. Naam en adres van de verantwoordelijke persoon in de EU.
2. De nominale inhoud, bijvoorbeeld 12 ml.
3. De houdbaarheid: een datum als het product korter dan 30 maanden houdbaar is, anders het potje-met-open-deksel-symbool (PAO) met het aantal maanden na openen.
4. Voorzorgsmaatregelen en waarschuwingen, zoals de vermeldingen bij tolueen, HEMA en formaldehyde-afgifte, plus het vlamsymbool voor brandbare lak.
5. Het chargenummer, zodat een partij kan worden teruggehaald.
6. De functie van het product, als die niet uit de aanbiedingsvorm blijkt.
7. De ingrediëntenlijst in de internationale naamgeving voor cosmetische ingrediënten (INCI), in afnemende volgorde van gewicht, na het woord Ingredients. Kleurstoffen mogen aan het eind als CI-nummers staan. Bij een klein flesje mag de lijst op de doos of een bijsluiter staan.

Een nagellak van India Anaïs voldoet aan deze eisen zoals elke lak die in de EU wordt verkocht; de verantwoordelijke persoon en de volledige ingrediëntenlijst staan op de doos en op de productpagina. De eerste editie is uitverkocht; de volgende editie is gepland voor het voorjaar van 2027.