Tolueen, formaldehyde, DBP, kamfer en TPHP: wat ze deden in nagellak en wat de EU ervan vindt

Vijf stoffen komen in bijna elke discussie over nagellak terug. Ze vormden samen de eerste vrij-van-lijsten en gaven nagellak zijn reputatie als het meest chemische product op de kaptafel. Elk van de vijf had een functie, elk kreeg om een andere reden aandacht, en elk heeft in de EU een andere status.

Wie weet wat een stof deed, begrijpt ook waarom een merk hem heeft vervangen en wat de vervanger doet. Dat is nuttiger dan een getal op de doos.

Wat deed formaldehyde in nagellak?

Formaldehyde is een klein, reactief molecuul dat keratine laat vernetten. In nagelverharders maakte het de nagelplaat harder door dwarsverbindingen te leggen tussen de keratinevezels. Bij herhaald gebruik vernet de nagel te ver, verliest hij vocht en wordt hij bros (Salon Geek). Formaldehyde is daarnaast een bekend contactallergeen en is ingedeeld als kankerverwekkend categorie 1B.

In de EU staat formaldehyde sinds Verordening (EU) 2019/831 in bijlage II van de cosmeticaverordening, de lijst van verboden stoffen, onder nummer 1577. Dezelfde verordening schrapte de oude uitzondering die tot 5 procent formaldehyde in nagelverharders toestond (EUR-Lex). Een nagelverharder met formaldehyde mag in de EU dus niet meer worden verkocht.

Tosylamide/formaldehydehars is iets anders. Dat is een hechthars die met formaldehyde is gemaakt en er sporen van kan afgeven. De hars is toegestaan. Sinds Verordening (EU) 2022/1181 moet op een product de vermelding "geeft formaldehyde af" staan zodra meer dan 0,001 procent, ofwel 10 ppm, vrijkomt (EUR-Lex). Wie allergisch is voor formaldehyde, zoekt op het etiket naar Tosylamide/Formaldehyde Resin.

Wat deed tolueen en mag het nog?

Tolueen is een aromatisch oplosmiddel dat nitrocellulose goed oplost en een gladde, egale film geeft. Het verdampt langzamer dan ethylacetaat, wat strepen voorkomt. De zorg gaat over inademing: bij hoge, langdurige blootstelling, zoals in slecht geventileerde salons, werkt tolueen op het zenuwstelsel en is het ingedeeld als reproductietoxisch categorie 2.

In de EU mag tolueen in nagelproducten tot maximaal 25 procent, met de verplichte vermeldingen "Buiten bereik van kinderen houden" en "Alleen voor gebruik door volwassenen" (Richtlijn 2009/6/EG, EUR-Lex). Het Wetenschappelijk Comité voor consumentenproducten oordeelde in 2008 dat tolueen tot 25 procent veilig is bij normaal gebruik, omdat het nauwelijks door de nagel dringt en snel verdampt, maar dat inademing door kinderen moet worden vermeden en dat het niet in speelgoedcosmetica hoort (SCCP).

De meeste merken hebben tolueen vervangen door butylacetaat en ethylacetaat. Op een etiket in de EU staat het als Toluene, en dan hoort de waarschuwing erbij.

Wat is DBP en waarom is het verboden?

Dibutylftalaat (DBP) was tot begin deze eeuw de standaardweekmaker in nagellak. Het nestelt zich tussen de nitrocelluloseketens en houdt de film buigzaam, zodat hij meebuigt met de nagel en niet splijt. DBP is ingedeeld als reproductietoxisch categorie 1B; in dierstudies schaadt het de ontwikkeling van het voortplantingssysteem.

De EU verbood DBP in cosmetica in 2004, als een van de eerste stoffen die op grond van de CMR-regels in bijlage II werden opgenomen (Compound Interest). Verordening (EG) nr. 1223/2009 nam dat verbod over (EUR-Lex). Grote Amerikaanse merken haalden DBP rond 2006 uit hun formules, ook voor de Amerikaanse markt (Chemical & Engineering News).

De vervangers zijn trifenylfosfaat, acetyltributylcitraat en sucrose-acetaatisobutyraat. Een nagellak die legaal in Nederland wordt verkocht, bevat geen DBP, wat het getal op de doos ook zegt.

Wat doet kamfer in nagellak?

Kamfer is een natuurlijke of synthetische stof met een doordringende, mentholachtige geur. In nagellak werkt het als weekmaker en geeft het de film glans. Het was, samen met castorolie, de weekmaker van de allereerste nitrocelluloselakken in de jaren twintig (Cosmetics and Skin).

De zorg bij kamfer is irritatie. Bij sommige mensen geeft de damp hoofdpijn of een prikkelend gevoel, en op de huid kan het roodheid geven. Kamfer is in de EU toegestaan in nagellak. De hoeveelheid in een laklaag is veel kleiner dan in kamferhoudende spierbalsems (MotherToBaby). Op het etiket staat het als Camphor; 5-free-lakken laten het weg.

Wat is TPHP en is het een probleem?

Trifenylfosfaat (TPHP) is een organofosfaat dat als weekmaker en brandvertrager wordt gebruikt. In nagellak nam het de rol van DBP over. Het lichaam breekt het snel af tot difenylfosfaat (DPHP), dat via de urine wordt uitgescheiden (Lab Muffin).

In 2015 publiceerden onderzoekers van Duke University met de Environmental Working Group een studie waarin 26 vrouwen hun nagels lakten met een transparante lak met 0,97 procent TPHP. De concentratie DPHP in hun urine steeg 2 tot 6 uur en 10 tot 14 uur na het lakken ongeveer zes- tot zevenvoudig. Chemicus Michelle Wong wijst erop dat de uitgangswaarden extreem laag zijn, dat de groep klein was en dat de studie niet is herhaald (Lab Muffin).

TPHP is in de EU toegestaan en staat niet in bijlage II of III. Het is de stof die de meeste vrij-van-lijsten pas bij 9- of 10-free uitsluiten (Label Lookout). Op het etiket staat het als Triphenyl Phosphate.

De vijf stoffen naast elkaar

Twee van de vijf zijn in Nederland dus geen keuze meer, één is beperkt en twee zijn een kwestie van voorkeur. Dat is ook de reden dat een 3-free-claim in de EU weinig zegt en een 5-free- of 10-free-claim wel iets.

Hoe herken je deze stoffen op een etiket?

Je hebt nodig: het flesje of de doos, een goede lamp en bij twijfel de productpagina van de webshop, waar dezelfde ingrediëntenlijst hoort te staan.

1. Zoek de ingrediëntenlijst. In de EU staat die op de verpakking in INCI-namen, in afnemende volgorde van gewicht.
2. Zoek Toluene bij de eerste ingrediënten. Oplosmiddelen staan vooraan; staat tolueen erbij, dan hoort de waarschuwing voor volwassenen op de verpakking.
3. Zoek Tosylamide/Formaldehyde Resin en de vermelding over formaldehyde-afgifte. Formaldehyde als zodanig mag niet op de lijst staan.
4. Zoek Dibutyl Phthalate. Staat het erop, dan is het product niet voor de EU-markt gemaakt en mag het hier niet worden verkocht.
5. Zoek Camphor en Triphenyl Phosphate in het midden van de lijst, waar de weekmakers staan.
6. Controleer het adres van de verantwoordelijke persoon in de EU. Ontbreekt dat, meld het product dan bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Producten van buiten de EU, gekocht via een buitenlandse webshop, vallen buiten dit toezicht. Een flesje van een Amerikaanse marktplaats kan DBP of formaldehyde bevatten die in Nederland al twintig jaar verboden zijn.

“6 times a tiny amount is still a tiny amount”

Michelle Wong, Chemicus (PhD), Lab Muffin Beauty Science